Muziek in Portugal

Muziek en Portugal, het hoort bij elkaar als een siamese tweeling. De ene helft van de tweeling heet Portugal, de andere helft heet Fado. Voor een bescheiden, onbetekenend land als Portugal is fado onevenredig beroemd dat moet dus te maken hebben met de kwaliteit van de muziek.

Het belangrijkste kenmerk ervan: de ziel

De ziel van het volk. De ziel van de muziek. De ziel van het leven. De ziel van de liefde, en van het lijden. Die muziek drukt emotie uit. Gevoelens, zielstoestanden.

Muziek is versneden in alle lagen van deze samenleving.  Niet op een alledaagse manier. Je hoort niet overal muziek, er zijn zelfs een boel stille winkels en supermarkten, werklieden zetten niet om 7 uur s ochtends de radio keihard aan, je ziet weinig mensen met doppen in of op hun oren.

Het wordt niet gebruikt om de stilte op te vullen

Dat is de rol van de televisie, die overal aanstaat. Mijn gevolgtrekking: muziek is klaarblijkelijk te kostbaar om daarvoor gebruikt te worden.

In elk dorp is het feest in de zomer, overal wordt er iets georganiseerd. Een heilige is meestal nog steeds een goed excuus. São João, São Martinho, São Mateus. Ik ken ze allemaal niet, want lokaal is er altijd weer een nieuwe te vinden, die het dorpsfeest legitimeert en zegent.

Dorpsfeesten gaan altijd gepaard met een band, veel boxen en stijldansen. Concerten worden altijd druk bezocht en als er meegezongen moet worden, gaat dat spontaan, schaamteloos, uit volle borst en zonder haperen van het begin naar het einde.

Ik heb dat voor het eerst meegemaakt bij een concert van Marisa, die door de Camara Municipal van Soure op de jaarmarkt uitgenodigd was.

Stel je voor, een internationale ster, die in Appingedam op het dorpsplein komt zingen!

Zij stond volkomen ontspannen op het podium, maakte praatjes met het publiek alsof ze met de buurvrouw stond te kletsen, en zong uit de grond van haar hart, en het hele publiek zong uit volle borst mee. Ze kenden alle teksten, van het begin naar het eind! Indrukwekkend, betoverend.

Ik heb toch al zoiets met een grote groep mensen die eendrachtig aan het zingen zijn zelfs in een voetbalstadion vind ik dat ontroerend. Tranen-in-je-ogen-prachtig!

Op fado-avonden kan dat ook gebeuren, als je tenminste je nachtrust ervoor over hebt, en naar de echte fado gaat. In Coimbra is dat in cafe Diligiência en dat begint na middernacht.

.

Fado-theater op de trappen naar de Sé Velha

Voor de toeristen hebben ze tegenwoordig elk uur een voorstelling, beginnend om 6 uur ‘s avonds, tot een uur of 10. Ook echte fado, heb ik mij laten verzekeren, ook al is het op een verbazingwekkend uur. Het is zoiets als een haan, die om twee uur s middags kraait. Dat is ook gek. Of een borrel bij het ontbijt. Enfin, je begrijpt mijn punt.

‘s Nachts in Diligiência is het rommelig, rokerig, niemand houdt eerbiedig zijn mond, men praat en doet, en dan staat er iemand op die gaat zingen. Met hart en ziel, zoals dat heet.

In Coimbra zijn het traditioneel de mannen die de fado zingen. Portugal is een traditie-lievend land, maar dit is al wel een anachronisme, een levend museum. Ooit was dit helemaal voor echie, onderdeel van het dagelijks leven van iedereen, tussen de ezelkarretjes en volksdansen door.

Fado is niet de enige muzieksoort die de Portugezen kan boeien

Ze hebben net zo goed hun eigen Anouk, Marco Borsato en Andre Rieux. En ze hebben ook nog de Ranchos Folcloricos die in klederdracht de traditionele dansen opvoeren op de zomerse dorpsfeesten. Zij worden meestal ‘s middags geprogrammeerd.

Er is zeker nog wel belangstelling voor, maar ze komen niet meer op prime time. Er is ook nog een heel circuit tussenin, muzikanten waar je eigenlijk nog nooit van gehoord hebt, maar die met optredens in hun levensonderhoud voorzien en die het met name in de zomer razend druk hebben.

Zij maken muziek waar je je benen niet stil bij kunt houden, met hun typisch portugese gitaren.

De laatste keer dat ik in Coimbra was, stond er een groepje conservatoriumstudenten, in hun typische zwarte capes

Een enkele had zelfs het bijpassende hoedje op, verder was het meer zwierig dan stijlvol. Ze stonden vlakbij ons terrasje, het was erg warm, dus dat was heel plezierig om zo comfortabel van hun optreden te mogen genieten. Het publiek was niet zo groot, wisselend, dus we bleven goed uitzicht houden op de gebeurtenissen. Van tijd tot tijd werd een nummer herkend, en werd er uit volle borst, tekstvast en schaamteloos meegezongen. Dit is de tweede keer dat ik dit woord gebruik, want ik zit er met mijn nederlandse ogen verbijsterd naar te kijken. Ik denk niet dat je dit in Nederland kan meemaken, en zeker niet in de stad, zomaar op straat.

Hier is niets verkrampts, niets van “Wat zouden de mensen wel denken?” want de mensen zingen zelf ook mee.

Dan gebeurt het dus, dat je midden op een warme dag in hartje Coimbra met tranen in je ogen zit, omdat er een groepje studenten in hun zwarte capes staan te spelen en te zingen, met eromheen een groepje kleurig geklede mensen die met zijn allen een prachtig lied ten gehore brengen!

Het is iets wat je vast gaat meemaken tijdens een vakantie in Portugal. In elke stad is er sowieso iets te vinden, maar als je zo n dorpsfeest op het spoor komt: ga erheen!

Offer een beetje nachtrust op en dans mee

Je herinnert je de quickstep vast nog wel. De kinderen mogen gerust mee, want die lopen tot diep in de nacht overal tussendoor. Zo n typisch portugese ervaring moet je vooral een keer meemaken!